Toplum terbiyesi ;
Kur’an-i Kerimin tamamı ilahi terbiyedir., fert olarak yada toplum olarak yaşayan insanlar bu terbiyeye muhtaçtırlar. İnsanî terbiyeye bağlı kaldıkları müddetçe huzur ve emniyet içinde yaşarlar. Bu terbiyenin dışına çıktıkları takdirde huzursuz olurlar. Onun içindir ki, Allah (c.c.) Terbiyenin yolunu ve hedefini talim buyurdular. Hemen Kur’an-i Kerimin başında Fatihanın ilk ayeti bu terbiyeden bahseder. “ Elhamdü lillahi Rabbil’alemin “ Diyerek Alemin Rabbi yani terbiyecisi olduğunu bildirir. Sadece insanın değil her türlü yaratığın terbiyesini veren Allah (c.c.) dur. Ve şu’ursuz olarak bilinen yaratıklar kendilerine mahsus olan terbiyenin dışına çıkmaz.. Örneğin Taş taşlığını yapar, toprak topraklığını yapar. Demir demirliğini yapar. Hayvanlar ve bitkiler de böyledir. Bunları işleyerek sanatta maharet gösteren kimse , kullandığı bu malzemelerin kabiliyetini yaratmıyor, Allah’ın onlara verdiği kabiliyeti değerlendirerek, malzemenin istidadını ortaya çıkarmış oluyor. Böylece Allah’ın kendisine verdiği akıl ve kabiliyeti yanında o malzemenin de hususiyetini izhar etmiş oluyor. Bunu halka hizmet yönünde değerlendirdiği vakit ta bu işi ibadet sayılır Allah katında sevaba müstahak olur. Bunun aksi sonucu itibariyle nankörlük olur .
Böyle bir mukaddimeden sonra konuya girelim. Kuur’ani kerimde şu ayet-i kerimeye dikkat çekmek istedim Ayet şöyle;< Kur’anı hiç düşünmezler mi ? Eğer o Allah’tan başka bir yerden gelmiş olsaydı orada biri birini tutmayan bir çok ihtilaflar bula bilirlerdi. Kendilerine emniyetten yada korkudan bir haber ulaştığı zaman onu abartılı olarak yaygınlaştırırlar, eğer onu Allah Rasuluna ve kendi içlerinde bulunan ilim erbabına havale etselerdi o haberin içeriğini idrak eder, içerdiği anlamı çıkarırlardı. Eğer Allah’ın fazlı ve rahmeti üzerinizde olmamış olsaydı pek azınız müstesna Şeytana tabi olurdunuz. > (Nisa ; 82-83 )
Ayet-i kerime , Kur’anın Allah tarafından indirilmiş olduğunu orada uyumsuzluk bulunmadığını , onun üzerinde düşünülmesi gerektiğini bildiriyor. Bir takın insanların hallerinden haber veriyor. Bu insanlar, Kur’anın nazil olduğu zaman yaşamış insanlar olabilir. Fakat ayetin hükmü ebedidir, kıyamete kadar gelecek insanlar için geçerli olan bir hükmü bildirmektedir. İnsanlar herhangi bir işle, bir haberle karşılaşıyor, bu işi yada bu haberi abartıyorlar. Gerek emniyet telkin eden iyi haber yada iş ve gerekse toplumu endişelendirecek korkulu bir şeyi boyutundan çıkararak abartılı yaygaralarla ifşa ederler, işi mahiyetinden çıkararak her iki tarafın da hissiyatı istikametinde ala bildiğine şişirir ve uçururlar. Allah (c.c.) bu işleri bu ölçüler içinde değerlendirerek istismar edenlerin yanlış yaptıklarını, bu tutum ve hareketleriyle Şeytana tabi olduklarını , Şeytanın fitnesinin toplumda yayılmasına zemin hazırladıklarını ,dolayısıyla toplumun fesadına çalışmış olduklarını haber veriyor. Kaldı ki insanların ne zaman nasıl davranmaları gerektiğini Allah (c.c.) lütuf ve keremiyle, merhametiyle talim buyurmuşlardır. Zorluklardan, sıkıntılardan nasıl çıkılacağını bildirmişlerdir. Bu gibi durumlarda hemen yaygara yoluna koyulmadan içlerinde bulunan ilim irfan sahibi insanlara bu işleri havale etselerdi,onlarda ayet ve hadislerden edindikleri bilgilerle ve ibretle yaşadıkları tecrübelerle yol bulur, çıkar taraflarını gösterirlerdi.Bunu yapmayanlar Allah katında hatalı ve sorumludur.
Bunun için Allah (c.c.) şöyle buyururlar :< Ey iman edenler, eğer size fasıkın biri bir haber getirirse onu araştırıp mahiyetini ve aslını öğrenmeden .gelen haberin gereğini yapmaya kalkışmayın harekete, geçmeyin ola ki cehaletle birilerine zarar verirsiniz de sonradan yanlış yaptığınızı görerek pişman olursunuz.-Pişman olarak sabahlarsınız-> (Hucurat :6 ) Ayette şayet size bir haber gelirse, ibaresinde şart edatından olan “ in “ kullanıldı. Zira Müslüman topluluğunda fasik haberleri normal olarak revaç bulamaz, istisna-i olarak ta olsa böylesi haberleri incelemeden ,aslı ve mahiyeti tespit edilmeden değerlendirilmenin doğru olmayacağına işaret edilmiştir.
Kaldı ki Resulullah (s.a.v.) * Sevdiğinizi belirli bir ölçü içinde sevin, ola ki bir gün bozulursunuz da yaptığınız aşırı davranıştan pişman olursunuz., kızdığınız kimseye karşı da belirli bir ölçüde kalınız, aşırı giderseniz ola ki bir gün dostunuz olursa yaptığınız davranıştan pişman olursunuz.* Buyururlar. Ayrıca :İnsanın kurtuluşuna vesile olacak şeylerden haber verirken ;* Sevdiğine ve düşmanına karşı eşit adalette bulunmak,*demişlerdir. Nisa süresi 112. Ayette şöyle buyürülüyor.;< Ey İman edenler, adalet ölçüleri içinde Allah için şahitler olun ! Velev ki bu şahitliğiniz kendi aleyhinize yada ana-babanız aleyhine yada akrabalarınız aleyhine veya lehine şahit olacağınız kimse – zengin veya fakir de olsa -kuvvetin tesiri altında kalacaksanız üstünüzde Allah var, fakire acıyacaksanız ,Allah’ın ona olan merhameti daha büyüktür- hava-i arzunuza uymayın. Adaletten ayrılmayın, Eğer şahitliği terk eder yada yanlış yaparsanız Allah yaptıklarınızdan haberdardır. >
Konumuz olan Ayet-i Celilede bir topluluktan haber veriliyor.. o topluluğa bir taraftan emniyetle yada korku ve endişe ile ilgili bir haber geldiği takdirde onun yaygarasını yaparlar . Haber toplumun lehine ise , bundan sonra o toplumda hiç mi hiçbir endişe duyulmayacak derecede güven ortamını genişletir ve ebedileştirirler. Tabi , bu haberden faydalanmak isteyen ve bunun istismarcıları tarafından. O bir taraftan da korku ve endişe tarafını istismar etmek isteyenler bu haberi canlandırmak ve abartmak suretiyle o toplum için bundan sonra ebediyen dirilemeyeceği bir ölüme ve yıkma mahkum ederler. Hz, Ali ye isnat edilen bir beyitte şöyle denir ;” Bir hayır dan sonra artık bir daha şer gelmez zan etmeyin, bir şerri de bir daha da silinmez bir damga olarak görmeyin ! “ diyor. Kur’an-i Kerimin muhatabı olan Müslümanları bu gaflet ve hataya karşı uyarılarak takip etmeleri gereken yolun orta yol olduğunu hatırlatıyor. Böylesi bir haberle karşı karşıya kaldıkları takdirde herkes hissiyatı istikametine alabildiğine abartarak yayması yerine haberin Rasul’a ve ilim irfan sahiplerine götürülmek suretiyle uygun ve gerekli yere konulması için Rasulun sünnetine ve ilim sahiplerinin içtihadına havale etselerdi , mesele hakkında hayırlı olacak sonuçları çıkarır topluma yön ve istikamet verirlerdi. Böylece toplumun menfaatine olacak istikameti alır, zarara uğramadan kârlı olarak çıkacakları yollarını bulmuş olurlardı. Şeytan bu yolun açılmasını ve toplumun dünya ve ahiretle ilgili menfe’atlarının temininden rahatsız olur Faydalı yolların kapatılması için düzenler kurar, tedbirler alır. Şeytanın bu faaliyetine ,işaret olmak üzere ayetin devamında < Eğer Allah’ın fazlı ve rahmeti üzerinizde olmamış olsaydı çok azınız müstesna hep Şeytana tabi olurdunuz. > Diyor.
Görülüyor ki bu yaygaracılar hep Şeytanın askerleridir. Baştan sonuna kadar cihat ve mücadele dini olan İslam’ın davasında Müslümanların ne kadar ciddi ve azımkâr olmaları gerektiğini bildiriyor. Hatta ayetin takibinde :< Allah yolunda cihad et, nefsinden başkası için mükellef değilsin, Müminleri teşvik et.. > Diyor. Burada toplum liderlerinin sorululuk alanını tahdit ve tespit ediyor Demek ki toplumun başın da olup onları yönetenlerin çok ciddi ve azımlı olmaları gerekiyor. Ne yapım beni kimse desteklemedi yalınız kaldım” demek mazeret değildir. Bu hususu Seyyid Kutup “ Fi zilalil Kur’an“ İsimli tefsirinde şöyle açıklıyor* Bu Ayet-i Kerimenin mefhumun dan şunlar anlaşılmaktadır:Şahsî sorumluluk karşısında efradın ağır alması, saffın yavaş davranması , yolun yokuşlu olması, ortamın bozulmuş olması görevini aksatması için bahane sayılmaz. Bu Ayet-i Kerimenin arasından o günün toplumu hakkında bir durum görüyoruz. Ayni zamanda kıyamete kadar gelecek Müslüman toplulukları hakkında bir durum görüyoruz. Toplum liderinin yılmadan bunalmadan davasına hizmette ve davette ısrar etmesinin lüzumunu görüyoruz. Ayrıca , yukarıda işaret edildiği gibi ortalığı yaygaralarla doldurup, korkunç manzaralar gösterseler bile endişeye kapılmadan ,sarsılmadan , düşman tarafının kuvvetini Cenab-i Allah’ın engelleyeceğine güvenerek ,yaygaracıların yaygarasından kırılmadan direnmesinin gereğini görüyoruz. Bütün bunları yaparken Allah ile olan irtibatının sağlam ve itminan içinde olması yani iman kuvvetini her an kendisi ile olduğunu mulahaza etmesi ve o kuvveti yanında görmesi gerektiğini görüyoruz. Bu herhangi bir beşerin fitrî zafiyetine karşı hissetmesi gereken şeydir.* ( Diyor . Hulasa olarak 5. cüz. 159)
Günümüzde bir takım müspet açılımlar karşısında menfi yaygaralar koparan felaket tellalları karşısında bağlı kalınması gereken azım ve kararlığının lüzumunu ifade bakımından oldukça düşündürücü olsa gerek diye düşündüm.Rabbim Müslüman lara hakkı hak olarak göstersin hakkın yanında yer alarak onun yardımcısı olmayı , batılı batıl olarak görüp önünün alınması için gayret göstermeyi cümlemize nasip ve müyesser kılsın ! Amin 23 / Mart / 2010 Selahaddin Kip – KAYSERİ